30/11/09

3 CONVITES

Como resumo da semana anterior, non imos falar sempre de política nin de caixas de aforros, digo eu...

Hoxe vos propoño tres recomendacións:


* CELDA 211



A estas alturas supoño que xa teredes oido falar da película de maior recadación nos cines nas últimas semanas, e que conta con notable participación galega: a productora vacafilms, Luis Tosar, Luis Zahera, etc., e tamén con pequenos papeis de Morris, Roberto Luna ou o noso percebeiro blogueiro Suso Lista. Cando vin a Luna sair na primeira escea da película (non sabía que traballaba nela, ou mellor dito, non lembraba que mo dixeran había tempo) case caio da butaca. En cambio, teño que recoñecer que a Suso non o vin, seica ía moi ben caracterizado de preso.

Aproveito pra recomendarvos que a vaiades ver ó cine, e mira que o cine español non me chista especialmente, pero Celda 211 gustoume moito. E de paso, aproveito pra saudar a Suso e máis a Luna, compañeiros de Casahamlet e outras aventuras.


* 'Galicia, unha luz no Atlántico'

A pasada semana, a raíz do éxito do artigo 'O Reino de Galiza por López Carreira' noutra páxina lin unha recomendación para quen quixera saber máis do tema que me interesou moito: 'A memoria da nación' de Camilo Nogueira. Así que fun á Libraría Couceiro da Coruña a por él... e saín de alí cun carro de libros. Entre eles, unha oferta que vos recomendo expresamente: 'Galicia, unha luz no Atlántico' de Victor Freixanes, con colaboracións de Xavier Vence, Ramón Villares e varios especialistas máis. O libro, do ano 2001, de 500 páxinas (tamaño A4), perfectamente encadernado, estupendas ilustracións, e que nos ofrece un resumo de aspectos de Galiza como a nosa historia, idioma, identidade, a emigración, economía, novas tecnoloxías e novos retos no futuro, está de oferta nesa librería (non sei noutras). Podedes ver na ligazón anterior que en internet está de oferta a 45 euros. Na Librería Couceiro (probade na vosa librería especializada en galego máis perta) está de oferta a 15 euros. Un chollo.


* O Apalpador

Por último, unha reivindicación.



"O Apalpador e un xigante de oficio carboeiro que na noiteboa baixa das montañas do Courel as aldeas, vilas e cidades galegas, coa intención de apalpar as barrigas das nenas e nenos para comprobar que cearon ben esa noite e que están ben mantidos. O Apalpador vixía que vivan con fartura e deséxalles para o vindeiro ano que continúen a non pasar fame, e déixalles unha presa de castañas e agasallos como lembranza da súa visita".

Neste artigo (o-apalpador-volve-polo-nadal) explican que, tras longas negociacións, o home de vermello lapón que levaba anos facéndolle competencia desleal ó noso Apalpador (hai que ter en conta que leva décadas subvencionado pola multinacional coca-cola) accedeu a que as competencias de reparto de agasallos ós nenos na noiteboa en Galiza corresponda novamente ao Apalpador.


Podes enviarlle os teus parabéns ó Apalpador por esta excelente nova facéndote siareiro del no Facebook (e logho! no Courel estanche ben adiantados!) nesta ligazón: www.facebook.com/pages/Apalpador.

28/11/09

PEAXE - DENUNCIA

Esta semana producíuse un desprendemento de rochas na autoestrada A Coruña - Carballo que a piques estivo de provocar unha desgraza humana.

Imaxe do desprendemento na autoestrada. Fonte: www.bmwfaq.com

Vendo as imaxes, costa crer que o rapaz que conducía este vehículo puidera sair ileso. E cun susto de morte, iso si. Tivo a sorte de que as rochas 'varreron' literalmente con él -no canto afortunadamente de terlle caido enriba unha delas- indo a parar á mediana.

O vehículo arrastrado polas rochas, subido á mediana da autoestrada.
Fonte: www.laopinioncoruna.es

Por iso, cando o venres pola noite fun a Malpica a 'tomarlle unhas tapas', non puiden máis que quedar parvo cando, despois de percorrer o tramo A Coruña - Arteixo compartindo autoestrada cós coches que viñan en sentido contrario, na peaxe que está a escasos metros do lugar do incidente a empresa concesionaria (Autoestradas de Galicia, Autopistas de Galicia, Concesionaria de la Xunta de Galicia, SA, integrada no Grupo SACYR VALLEHERMOSO) tiña a indecencia de facerche pagar os 0,45 miserables céntimos que custa ese tramo.

Xa polo simple feito de non estar a autoestrada en plenas condicións, polo feito de non estar a prestar o servizo polo que se supón que cobran, debería ser motivo suficiente para deixar as barreiras da peaxe en alto. Pero que, como responsables da construcción e mantemento da autoestrada estean a piques de provocar unha desgraza persoal, e sigan cobrando 45 miserables céntimos, faille a un preguntar cómo se pode ser tan ruin.

Cando se lle outorga a unha empresa unha concesión, non preven as leis retirala, suspendela, ou cando menos prohibir que se sigan a lucrar impunemente en situacións como esta?

27/11/09

ESTATUTO DA ALDRAXE

O 22 de novembro de 1979, a UCD aprobaba o proxecto de Estatuto de Autonomía de Galiza con todos os demáis partidos en contra. Euskadi e Catalunya -que contarían con sendos estatutos de nacionalidade histórica ratificados en nadal do 1979- saían gañando, mentras Galiza era usada como 'moeda de cambio'. A idea era "tomar o Estatuto galego como ponte de todos os estatutos das rexións, rebaixándoo ao nivel das non nacionalidades históricas", explica Pablo González Mariñas en www.novoestatuto.com.

Manifestación en Vigo contra o 'Estatuto da Aldraxe', 4 de nadal do 1979.
Fonte: www.elcorreogallego.es


Quince días máis tarde, centos de miles de galegos saían ás rúas en todo o país a reivindicaren pra Galiza un Estatuto de nacionalidade histórica, ó nivel de Euskadi e Catalunya, rexeitando o recentemente aprobado, que foi alcumado o 'Estatuto da Aldraxe'. A data da manifestación histórica: o 4 de nadal de 1979, da que o vindeiro venres se cumplirá o 30 aniversario.

Conta Rodri Suárez no seu artigo do 27 de xullo en Xornal.com que "este decembro cumpriranse trinta anos dunha das maiores mobilizacións xerais da historia moderna de Galicia. Centos de miles de cidadáns saíron á rúa –bandeira galega en man– para protestar contra o “Estatuto da aldraxe”, ou sexa contra a intención do Goberno central de negarlle ao país a súa autonomía plena. As manifestacións truncaron esa idea e forzaron a creación dun Estado autonómico que inicialmente só estaba pensado para Euskadi e Cataluña".

A presión popular obrigou á revisión do Estatuto, "realizada en setembro de 1980 nas conversas coñecidas como Pactos do Hostal. O novo Estatuto, que eliminaba as cláusulas consideradas aldraxantes, permitía que fose sometido a plebiscito do pobo galego con acordo da maioría das forzas políticas galegas, coa excepción do Bloque Nacional-Popular Galego (BN-PG)", segundo explican en novoestatuto.com.

O Estatuto sería ratificado polo pobo en referendo un ano despois das manifestacións contra o Estatuto da Aldraxe, no mes de nadal de 1980. O resultado é ben coñecido por todos: 73% de votos a favor, "pero coa máis alta abstención rexistrada en calquera das eleccións celeradas en Galiza (máis do 70%). A autonomía de Galiza naceu, pois, con plena forza legal, mais orfa de calor popular".


Hoxe, 30 anos despois, non está de máis lembrar aqueles feitos. E tamén apuntar que semella que Galiza, sempre afastada dos intereses do poder central i en moitas ocasións marxinada nestes xogos da política, só ten acadado o respeto para os seus intereses cando todo o pobo (Estatuto da Aldraxe, Nunca Máis, Queremos Galego...) reaccionou. Mágoa que sempre teña que ser así, pero de momento non nos queda outra.


Máis información:

- artigo no Xornal de Rodri Suárez: http://www.xornal.com
- artigo en novoestatuto.com: http://www.novoestatuto.com
- conversa con Jose Luis Meilán Gil: páxina 90 do libro '25 anos despois: o difícil nacemento da Autonomía' en http://books.google.es
- opinión de Meilán Gil, Barreiro Rivas, Ceferino Díaz, Luis Sobrado, Anxo Guerreiro e Camilo Nogueira, en www.elcorreogallego.es

25/11/09

ESTÁ NA HORA DE CONHECER O BRASIL!!

Estamos todos na hora de conhecer o Brasil, eu o primeiro. De 2010 non pasa.

Campanha do MTur incentiva viagens domésticas nas férias.
Fonte: www.brasilcultura.com.br


Campaña de promoción turística do Brasil. É unha campaña interna, para incentivar o turismo dos propios brasileiros no interior do pais, pero ben nos podemos aplicar o conto eiqui na Galiza.

Máis info: http://www.brasilcultura.com.br/cultura/esta-na-hora-de-conhecer-o-brasil/

24/11/09

LULA, O FILHO DO BRASIL

O pasado martes 17 foi a pre-estrea do filme 'Lula, o filho do Brasil' na 42ª edición do Festival de Brasilia do Cinema Brasileiro, www.festbrasilia.com.br, "filme biográfico baseado na trajetória do atual presidente brasileiro Luiz Inácio Lula da Silva. Dirigido por Fábio Barreto, cineasta indicado ao Oscar por O Quatrilho, o filme está previsto para estrear em todo subcontinente sul-americano no início de 2010. Tem como atriz principal a queridinha do Brasil, Glória Pires e ainda sua filha Cléo Pires".


'Lula, o filho do Brasil' - Trailer




Coa mala fama que ten a política e os políticos en xeral, xa di moito que a un presidente lle adiquen un filme durante a súa presidencia. Claro que Lula é moito Lula. En Brasil aínda queda moito por facer, pero aquel home ao que temían os neocon en todo o mundo cando chegou ó poder foi quen de poñer a Brasil en boca de todos en menos dunha década. Algo faría.

22/11/09

CORTINA DE FUME

O pasado día 19, o blog Feijoomente, As mentiras de Feijoo, publicou un artigo sobre as intencións do desgoverno da Xunta a respecto das caixas de aforro galegas, que podedes ler premendo nesta ligazón. Nel sinalan que, xa o 10 de agosto, apuntaban cal ía ser a estratexia do PP: "presentar como inevitable a absorción de Caixa Galicia por unha entidade foránea, responsabilizar tecnicamente o Banco de España e politicamente o PSOE, dar imaxe de que se pensou en clave de país mais entregando Caixa Galicia a Caja Madrid, reforzar o papel de Feijoo no aparato estatal do PP".

Despois de ler o artigo de Feijoomente esta semana, a Caralladas entroulle cargo de conciencia por levar xa máis de 2 meses sen publicar ningún artigo sobre economía ou finanzas, malia que, como algúns sabedes, se adica profesionalmente a iso. Así que se vos interesa, esta é a opinión de Caralladas sobre a teima das fusións, que foi publicado como comentario en Feijoomente.



Cáseque me entran gañas de pedir desculpas, por non sacar tempo e gañas de poñerme a escribir sobre este tema que a tanta xente preocupa, e que eu coido en xeral a sociedade galega, e a esquerda en particular, non está a saber enfocar ben. Supoño que por estar todalas semanas envolto nestes ‘fregaos’, cando saco tempo só me apetece falar de calquer cousa, menos de bancos.

Así que tentarei resumir:

1. Todo o tema ‘fusión de caixas de aforros’ en xeral é unha cortina de fume. Non falo de caixagalicia – caixanova, falo da instrucción do Banco de España “las cajas de ahorros tienen que fusionarse, tienen que ser más grandes para resistir mejor la crisis”. A crise financieira internacional que provocou a crise económica actual non a provocaron as caixas de aforros nin a lexislación laboral en España, pero como os temas a correxir para que esto non volva suceder (supresión de paraísos fiscais, regulación dos mercados de capitais, derivados e hedge funds, etc.) nin se regulan a nivel do Estado, nin teñen vontade política de cambialo no plano internacional, pois “hay que hacer como que hacemos algo”. En cuestión de semanas pasouse de falar dos paraisos fiscais á fusión de caixagalicia con cajamadrid, e morreu o primeiro conto. Curiosamente, a crise actual demostrou que o de “too big to fail” (demasiado grande para caer) era un mito, pero a solución eiqui ‘disque’ pasa xustamente por iso. Curiosamente, se hai uns anos caixavigo, caixapontevedra e caixaourense non se tiveran fusionado (ergo estaríamos nunha situación semellante a Catalunya ou Andalucía, con 5-10 caixas), diríannos que “la salvación para que no nos coja el toro” sería que esas 3 entidades se fusionaran nunha que se chamaría… emm… governando feijoo pode que cajanueva? Bueno, é igual, o conto é que nos dirían que con iso o problema está arranxado. Uns venderían xornais, outros farían como que “estamos trabajando en ello”, e todos contentos.

2. O modelo de caixas, tal e como está montado hoxendía, é un verdadeiro despropósito. Entidades que non ‘parecen’ privadas pola súa función de ‘obra social’ pero, ollo! non é banca pública. É unha mistura de intereses privados e políticos nauseabundo (*). E a esquerda, e moito máis en concreto, o bng, non está a saber desmarcarse deste modelo nin de saber transmitir á sociedade o modelo polo que deberia apostar.

3. A pésima situación dalgunhas caixas (caixagalicia entre elas) e o despropósito do modelo actual mixto de intereses privados e públicos danlle xogo á dereita pra pedir o cambio de modelo que levan décadas pedindo: “100% bancos privados ya!”. Curiosamente, ábreselles a porta cando a nivel internacional, a crise financieira provocou a nacionalización dos principais bancos americanos, británicos, holandeses, belgas… poñendo en entredito que os mercados financieiros funcionen eficientemente cando non se lles regula, cando non se lles controla, e canto cando máis grande, mellor.

4. “despolitizar” é unha palabra que soa moi ben. Soa moito mellor que “privatizar”, que é o obxectivo a medio prazo de todo isto. E soa a chiste, por non dicir insulto, que fale de despolitizar as caixas o pp madrileño coa que montaron en cajamadrid. Ademáis, se algo é máis criticable que a politización das caixas é como os señores particulares, privados, que as dirixen (Méndez, Gayoso, Blesa, Rato cando lle toque) fan destas entidades o seu coto privado: por exemplo, en caixanova ou caixagalicia non entra a traballar ninguén que non teña un familiar ou coñecido dentro. Iso o sabe caralladas en primeira persoa, e non vos vou contar eiqui cómo o sabe.

5. Non falemos tanto de Vigo e A Coruña. Eiqui o ‘localismo’ que está en xogo é o localismo de ‘Gayoso & friends’ por unha banda, e ‘Méndez y amigüitos’ por outra. Xa no mes de abril (xa governaba o pp de feijoo) souben por algunha xente de nivel directivo medio de caixanova que sabían que o xogo ía ser que a xunta lles ía tentar fusionar con caixagalicia, e que caixanova non lle interesaba a operación nin de coña. principalmente, claro, a quen non lle interesaba era ó cú de Gayoso, que perdería a silla.

6. ‘disque’ caixagalicia está có auga ó pescozo. Bueno, ese ‘disque’ anda por ahi rondando no sector dende hai 2 anos xa. Caixanova está bastante máis solvente, mais é a metade de grande que a outra. Na filosofía do BdE esta fusión non encaixa: ten que ser o peixe chico, en mal estado, o que sexa comido polo grande, máis solvente, e non ó revés. Senón, se ó final se apostase por esa opción así, tal cual, continuando baixo o modelo ‘caixa de aforro’ cunha única entidade, corremos o risco de que a grande i en peor estado contamine tamén á pequena.

7. Cando un banco está en perigo, por ahi adiante o que se fixo foi inxectar capital público. é unha medida que á banca privada e ós neocon non lles gusta nada, claro, mais cando non queda outra, carallo cómo se alegraron os de ING ou os de AIG cando os viñeron rescatar papá estado holandés e papá estado americano!! Pola contra, eiqui ninguén propón como solución para este híbrido privado-público a entrada de capital público. Por qué non? Ah, si, claro, que o problema polo que agora están tan afogadas non foron as decisións tomadas polos seus directivos senón a súa ‘politización’…

8. En Galiza hai sitio abondo pra dúas caixas. E se unha delas está en perigo, inxección de capital público e control da xunta. E por suposto, que ese control se traduza en revisar as contas, auditoría contabel, e ‘levantar alfombras’. E a depurar responsabilidades.

9. E con tempo, non atolondradamente, plantexar a nivel do Estado a transformación deste modelo de caixas. I entón, se se aposta por banca pública galega, poderase plantexar a fusión das dúas entidades. O carallo é que nin o psoe aposta por un modelo de banca pública para as caixas, “que eso ya no es progre”, mira tú. Así que poucas (ningunha, máis ben) posibilidades lle vexo eu a esta opción.

10. Como ninguén vai dar pasos nesa dirección; como a aqueles que desde madrid piden “despolitización” o que queren é xustamente o contrario, ter eles a chave do poder económico-político das caixas dende Fisterra a Cabo de gata; como ninguén sabe, pois, na Xunta o que facer; como ninguén se atreve na Xunta a quedar ante a opinión pública como responsables da perda do noso capital financieiro; como non temos, pois, un poder político propio, alleo a intereses de fóra…

… pois logo, “que dios nos coja confesados”, porque Feijoo vai convocar un ‘debate social’ para que a culpa de que pase “lo que tenga que pasar” sexa das caixas galegas, “que son unas localistas, igual que vigo y lacoru, quenohesidoyo, lojuro!”.


---------------------------------------------------------

(*) Sobre a titularidade público/privada das caixas, o seu funcionamento interno, e as intencións privatizadoras que ahi detrás de todo isto, explícanno moi ben nesta ligazón:

http://www.altermundo.org/content/view/2800/1/

21/11/09

TUDO ISTO É FADO

Xa hai unhas semanas botamos en falla un tema que, despois de case 5 meses publicando artigos sobre a cultura de Galiza e Portugal, xa vai sendo delito non ter falado del: O Fado.

Ben é certo que, aínda que Caralladas é un apaixoado da música, de Fado seivos máis ben pouco e non son quen de instruir a ninguén. Pero como temos todo o tempo do mundo pra ir vendo cousiñas de vagar, podemos comezar polo imprescindible e deixar que sexa a Raíña do Fado, Amalia Rodrigues, quen nos instrúa e nos cante qué é iso do Fado.

Non deixedes de escoitala e ler a letra que vos deixo a continuación, porque é unha maravilla.


Amalia Rodrigues - Tudo isto é fado





Letra:
TUDO ISTO É FADO

Perguntaste-me outro dia Se eu sabia o que era o fado
Disse-te que não sabia Tu ficaste admirado
Sem saber o que dizia Eu menti naquela hora
Disse-te que não sabia Mas vou-te dizer agora

Almas vencidas Noites perdidas Sombras bizarras
Na Mouraria Canta um rufia Choram guitarras
Amor ciúme Cinzas e lume Dor e pecado
Tudo isto existe Tudo isto é triste Tudo isto é fado

Se queres ser o meu senhor
E teres-me sempre a teu lado
Nao me fales só de amor Fala-me também do fado
E o fado é o meu castigo Só nasceu pr'a me perder
O fado é tudo o que digo Mais o que eu não sei dizer

Almas vencidas Noites perdidas Sombras bizarras
Na Mouraria Canta um rufia Choram guitarras
Amor ciúme Cinzas e lume Dor e pecado
Tudo isto existe Tudo isto é triste Tudo isto é fado

Amor ciúme Cinzas e lume Dor e pecado
Tudo isto existe Tudo isto é triste Tudo isto é fado



Máis información:

- Web Amalia Rodrigues: www.amalia.com
- Fado: www.fado.com con información sobre os principais Fadistas históricos.

19/11/09

O REINO DE GALIZA POR LÓPEZ CARREIRA

A pasada semana Anselmo López Carreira (autor do libro O Reino Medieval de Galiza que temos usado como unha das referencias para os artigos 'La Coruña de toda la vida'), daba unha charla na Agrupaçom Cultural O Facho que podedes escoitar nesta ligazón. Nela comentaba cómo a historiografía nacionalista española do XIX encargóuse de agochar a existenza do Reino de Galiza durante a Idade Media, e por qué razóns.

Profesor Anselmo López Carreira. Fonte: www.anosaterra.org


A min gustaríame que eventos como este tiveran máis publicidade (de feito foi na Coruña e podería ter asistido). Mais o certo é que esta é a sociedade na que vivimos: da propaganda da ultradereita nacionalista española pagada pola Deputación de Pontevedra nos enteramos todos, e desto non nos enteramos nen os interesados.

Recomendaríavos que, se tedes tempo, escoitedes a súa charla íntegramente. Dura pouco máis dunha hora i é unha verdadeira fonte de sabedoría sobre a nosa historia pasada. Pero como sei que moitos de vós non o ides facer, velaí vos vai un pequeno resumo das ideas principais.


I.-A relevancia histórica do Reino de Galiza foi ocultada pola historiografía españolista. Fálase sen problema do Reino de León, do Reino de Asturias, etc., e sin embargo hai feitos que coñecemos de abondo que plantexan contradiccións inexplicables baixo ese paradigma. Por exemplo:

1) na plena Idade Media todo o mundo recoñece que Galiza acadou unha plenitude cultural de primeira categoría a nivel europeo: o esplendor do estilo románico supón que Galiza era unha potencia económica en Europa (a Catedral de Santiago foi no seu momento o máis grande edificio da Europa occidental); no século XII en Galiza cultivábase a música e a lírica a tal nivel que só a provenzal ou a de Al-Andalus poden rivalizar. O idioma galego está en pleno auxe, en contraposición con línguas que naquel intre atravesan auténtico perigo de supervivencia (o castelán e o inglés -o idioma da realeza inglesa era o francés dos reis normandos- entre outros).

E sin embargo, preténdesenos facer crer que esta Galiza, en pleno auxe económico e cultural e no centro de Europa grazas ás vías de comunicación xacobeas, sen embargo políticamente era un territorio marxinal do Reino de Asturias ou, máis adiante, do Reino de León? Sería un caso único na historia. O inglés, por exemplo, ocupa hoxe o lugar preeminente polo poderío económico de Inglaterra primeiro e os USA hoxe. Antes ocorreu có latin ou o francés, e no futuro será o chinés. Dicía Nebrija que "a língua foi compañeira do imperio". Poderío económico, político e cultural son caras da mesma moeda, pero quérese facer crer que Galiza foi unha excepción.


2) Pero... Galiza foi Reino algunha vez?

Non só foi reino, senón que:
- Oficialmente foi Reino ata hai moi pouco. Galiza denominouse 'Reino' ata 1833, cando se establece a división provincial de España.
- Galiza foi o primeiro Reino de Europa Occidental: o Reino de Galiza nace no ano 410, cando chegan os suevos e por un pacto con Roma créase o Reino Suevo de Gallaecia. No resto de Europa o Imperio Romano seguirá vixente case cen anos máis, e ningún outro reino se formará durante ese tempo. Os visigodos non entran na Península ata un século máis adiante.

Reino Suevo e Reino visigodo, a primeiros do Século VI.
Fonte:
astrored.org/enciclopedia/wiki/Hispania_visigoda


- A primeira moeda acuñada en Europa a nome dun rei xermánico foi en Galiza, do Rei Requiario, que se atreveu a emitir moeda a primeiros do século V, có Imperio Romano aínda en pé. Moeda que, por sorte, chegou ata nós, o que é mostra de que tal reino non é ficción. Emitirase moita moeda en Galiza, que circulará durante toda a Idade Media.
- Tamén é a primeira monarquía que se estableza como católica, mentras os visigodos eran cristiáns arrianos. Así, os suevos non se consideran unha etnia diferente dos galaicos, permitindo a súa integración.


II.- Entón, por qué desaparece da historiografía oficial? Un Reino que é unha entidade política independente dende o século V ata finais do século XV, no que é definitivamente absorvida pola Castela dos Reis Católicos, cómo é que non hai traza disto na historiografía nacionalista española?

Galiza durante a Idade Media é unha entidade moito máis grande que a CCAA de hoxe. Gallaecia chegaba dende Santarem ata case o Pais Vasco. Este era un espazo político, non nacional nin cultural. Nin os cántabros, nin o condado de Castela nin ó sur do Douro se consideraban galaicos, mais sí o norte de Portugal e a parte de Asturias e León. Os reis de Galiza se situan en León, que é unha cidade de Galiza onde os romanos estableceran o campamento militar da Gallaecia (igual que Braga, Lugo e Astorga eran capitais daquela provincia romana). Así, varios documentos do século XI falan de "León, civitas Gallaecia". Como curiosidade, os reis galegos se instalaron en León porque as principais cidades do Reino de Galiza (Braga, Lugo, Santiago, Astorga) xa tiñan señor: os respectivos bispos. Así que os reis se teñen que instalar onde non hai nada, onde non hai señoríos, no antigo cuartel militar dos romanos.


A partir do século XII o espazo se vai transformando, os portugueses sepáranse (os portugueses chamarán durante séculos "galegos" ós portugueses ó norte do Douro), e a zona de León vaise desgaleguizando por contacto con Castela. Aínda así restan documentos do século XIII en León que amosan que alí aínda se falaba galego. Por último, Galiza mantérase como o que é ata hoxe, incluído O Bierzo que non deixará de selo ata o XV, cando os Reis Católicos castigan ó Conde de Lemos, dono desas terras, que son entregadas ó señor de Benavente. Esta fragmentación do XII ó XV non significa unha crise de Galiza, senón que precisamente nese momento florece a nosa lírica, ou remátase a Catedral de Santiago.

Por qué desaparece da historiografía oficial, entón?

Pois pola mesma razón que aparecen outras realidades que ata o século XIX eran "virtuais". Ata o século XVIII ningún historiador falou do Reino de Asturias. Non foi ata o século XIV cando os monarcas de Trastámara crean o título de "Principes de Asturias", pero só como un título nobiliario. Pero entón, no século XIX os historiadores do liberalismo español empezan a identificar "se hai principes, logo tivo que haber un Reino de Asturias". Os reis do século IX efectivamente tiñan a súa corte en Oviedo, igual que máis adiante a situarían en León. Pero é que Oviedo e León eran cidades da provincia de Gallaecia, e así o atestigua Orosio no século V e San Isidoro no VII, "Asturias e Cantabria son parte de Gallaecia".

Do mesmo xeito que se creou un reino da nada, o Reino de Galiza desaparece da historiografía. Cómo?

Aínda que a Historia contemporánea tenta ser científica, procurando a partir de documentación fiable, crónicas obxectivas, arqueolóxicas, documentais, etc., formular realidades históricas contrastables, sempre está influida por criterios ideolóxicos e políticos. E a historia contemporánea española estivo fortemente ideoloxizada no XIX como arma nunha batalla política.


III.- Hai unha serie de prexuizos sobre a historia medieval. Tres grandes bloques:

1) A historia medieval en xeral:

Cándo nace a historia medieval con "visos de cientificidade"? No liberalismo do XIX. Antes deso, "a nación era o soporte que xustificaba as familias aristocráticas", e o que lles interesaba ós historiadores era a xenealoxía. A partir da revolución francesa nace a historiografía moderna, pero nace coa intención de xustificar o actual estado das cousas. No caso de España, nace no reinado de Isabel II, cando se publican as grandes 'Historias de España'.

Nesas obras buscaban unha visión darwinista do mundo: a Idade Media é un horror -con señoríos, privilexios, sen xustiza, que se convirte en sinónimo de escuridade, cunha carga enorme de prexuizos-, e os pasos que se van dando son 'o progreso'. Os historiadores actuais teñen desmontado boa parte destes tópicos: é certo que non había un Estado forte, que controle ó cidadán, pero os xuristas tiñan un papel relevante (o costume tiña peso de lei nos lugares); A peste? A peste ocorreu no século XIV, e durou ata o XVIII. A Inquisición? Tivo poder a partir dos Reis Católicos. As persecucións de xudíos? Foron tamén os Católicos quen os botaron. Etcétera.

Así, hoxe pódese asegurar que o campesiño galego tiña unha situación moito mellor na Idade Media que no XIX. Ou o campesiño europeo en xeral moito mellor que a situación que atravesará durante a Revolución Industrial. O tributo da cábala, por exemplo, era do 10% -e do 1% durante as feiras- fronte o IVE do 16% que pagamos hoxe.


2) A historia que se elaborou en España:

A Historia contemporánea española constrúese a partir da época de Isabel II, coa 'Historia de Lafuente', de 1850, a primeira grande obra da historia española.

Historia General de España, de Modesto Lafuente. Fonte: www.iberlibro.com/1880-COMPLETA-HISTORIA-GENERAL


Obra moi completa, pero chea de tópicos que van chegar ata hoxe, como son:

- No XIX nace o Estado Español como o coñecemos hoxe, centralista, eliminados os reinos e cuadriculado en provincias como en Franza, sen carga histórica ningunha. Preténdese demostrar que España é unha única nación, búscase a equiparación Estado = Nación.

- Búscase identificar as orixes do estado nas orixes desa nación. Búscase a orixe da nación canto máis atrás, mellor. Outros historiadores posteriores (Menendez Pidal no XX) e os libros de texto ata hoxe seguen nesta liña: a orixe da nación española está na Idade Media. Todo o que camiñe cara a unificación dos reinos medievais, é bó. O contrario, é malo. "Todos os reis que unificaron reinos, son bós. Os que escindiros, son malos". Por iso os mellores reis son os Católicos. O Estado español, xusficado no XIX, ten que ser un estado unitario e católico.

- Nesta época de Isabel II, con O'Donnell España acaba de iniciar a guerra de Marrocos. Por iso as primeiras historias van tomar tamén o feito relixioso cunha grande importancia, xustificando unha case tendencia innata do español a combater o Islam. E ahi nace o concepto de Reconquista. O concepto de Reconquista dí que a verdadeira España é católica, e Al-Andalus un accidente histórico (igual que Portugal, que é un "accidente histórico que non tiña por qué existir"). Se presenta a entrada do Islam como unha invasión, cando hai correntes historiográficas que presentan este proceso como unha entrada do Islam do mesmo xeito que se expandíu por África e Asia, como un proceso relixioso que entra nunha monarquía visigoda en crise. I esa "invasión" vai ser rexeitada durante 800 anos, nun proceso militar sen parangón na historia: un plan elaborado no que os musulmáns que viven na Península 800 anos son 'extranxeiros', mentras os visigodos xermánicos que estiveron só cento e pico anos son "a esencia de España".



- A historia oficial crea unha secuencia: o Reino visigodo sobrevive en Asturias, cun grupo de visigodos que escapan ás montañas, así que temos que darlle carta de natureza a un Reino de Asturias. De ahi pasamos a un Reino de León, que máis adiante se integra en Castela, e de Castela xa sale España. Pero... qué pinta neste proceso o Reino de Galiza?

O Reino de Galiza é un accidente histórico moito máis grave para a historiografía nacionalista española que Portugal ou Al-Andalus, porque estivo ahi presente todo o tempo, e ademáis en Galiza non hai reconquista. Non hai un retroceso da cristiandade, está comprobado que as fronteiras de Galiza non subiron do Douro. En Galiza non houbo conquista e polo tanto non houbo posterior reconquista e repoboación. Do mesmo xeito que a idea dun pobo visigodo "que se refuxiou nas montañas de Asturias, e a partir duns cantos visigodos foron repoboando as terras reconquistadas, cunha capacidade reproductora destes individuos pasmosa" está completamente desbotada pola historia científica actual.

Non só se elimina o Reino de Galiza durante os anos do Islam. O Reino Suevo é evidente que existíu, e hai crónicas moito máis completas (a crónica de Hidacio, nacido na Limia e bispo de Chaves, Orosio, que elabora a primeira obra universal do seu momento, no século VI os historiadores franceses, as actas dos concilios de Braga, as moedas, restos arquitectónicos, etc.). E sen embargo, quén de nós estudou o Reino Suevo? En todo caso, aparece como un "apéndice" do reino visigodo. Qué se fixo? Esquecelo, deixalo de lado.

Do mesmo xeito, toda a historia medieval de Galiza é deixada de lado. A historia das nacións europeas nace na Idade Media, cando se crean as línguas, as culturas vixentes hoxendía. Por iso se quere fundamentar o nacemento da nación española na Idade Media, e só se pode facer esquecendo, deixando de lado, a presenza durante máis de mil anos do Reino de Galiza. Gran parte da culpa deso ten o paradigma de Sanchez Albornoz "os elementos claves da historia de España son a reconquista e a repoboación". Duas entidades non constatables científicamente, ideolóxicas. E non son así en xeral, pero desde logo en Galiza non é así para nada.


3) A historia específica de Galiza:

A historia que se estuda hoxe só pode ser imposta "cando ti te deixas impoñer". Tiverono moi fácil, a historia de Galiza foi sempre un "tecer e destecer": Cando no XIX empezan a construirse as historia modernas, xente como Vicetto, Murguía, López Ferreiro tocan xa aspectos esenciais hoxendía, como que se fale de Reino de Asturias ou León en lugar de Reino de Galiza. Dicía Vicetto que "falar de Reino de Asturias é unha deformación, é unha sinécdoque, tomar a parte polo todo" porque os Reis estaban en León. Murguía dí textualmente: "baixo a denominación de Reino de León, Galiza desaparece, cando é ela quen constitúe o núcleo do Estado". Son conscientes que o paradigma que están a construir os historiadores españolistas non aplica en Galiza.

Manuel Murguía. Fonte: www.galiciadixital.com


A finais de século XIX chega a gran ofensiva da xeración do 98: Menendez Pidal recolle o testemuño dos historiadores do XIX, i establece o camiño polo que hai que ir: España é Castela. E os literatos do 98 o mesmo. Vívese unha crise do rexurdimento coa morte de historiadores e poetas, e non hai continuidade (agás en Catalunya). Hai que agardar ó renacer dos anos 20 - 30 coa Xeración Nós, as Irmandades da Fala, Vicente Risco, etc etc., pero teñen que novamente "traballar dende a nada". Publican outra vez as crónicas de Hidacio, etc.

E chega o 36, e suprímese todo, suprimese o seminario de estudos galegos, e atravesamos o ermo absoluto da historiografia galega durante a dictadura. "E os que a partir dos 70 comezamos a traballar, temos que comezar de cero novamente. E entón cando nos decatamos que todo o que imos descubrindo xa o dixeron hai cen anos Murguía ou Vicetto".


Por último, este ocultamento do Reino de Galiza se fixo có maior descaro:

- No século XIX, o historiador Lafuente repite xa o concepto de Reino de León. En notas a pé de páxina, por honestidade científica, nos di: "en realidade, os documentos da época, ao que nós lle chamamos Reino de León chámanlle Galicia".

- 100 anos despois, Sánchez Albornoz, di nos estudos sobre Galiza, onde só fala de Reino de Asturias e Reino de León, di a pe de páxina que "as fontes no seu tempo, a esto que nos chamamos Reino de Asturias e León, chámanlle Galicia".

- En cambio hai unha traducción dunha fonte dun cronista árabe do século X, que "contínuamente repite León, León, León". No índice toponímico, ves que León se dicía en árabe Lion. E que onde él traduce León o cronista árabe di Jaliquia. E di o traductor: "naqueles textos árabes a esta rexión chámanlle Jaliquia, pero nos o traducimos como Reino de León".

________________________________________________

Máis info sobre
Anselmo López Carreira, historiador:

- Entrevista en A Nosa Terra.
- Agrupaçom Cultural O Facho, Rua Federico Tapia 12-1º, 15005 A Corunha
o_facho_a_cultural@yahoo.com.br

_________________________________________________

Outros artigos de Historia en Nosquedaportugal:

- La Rochelle. Sobre como na vila de La Rochelle en Franza teñen a súa historia sempre presente, mentras en Galiza se agochan as loitas no XIV-XV contra Castela por integrarmonos en Portugal.
- La Coruña de toda la vida (6ª parte): A reinstauración do Reino de Galiza entre 1296 e 1391.
- La Coruña de toda la vida (5ª parte): de como entre 1287 a 1296 se consegue reinstaurar o Reino de Galiza.
- La Coruña de toda la vida (4ª parte): A guerra de sucesión do rei sabio Afonso X en Castela inicia o intento de Galiza, có apoio de Portugal, por independizarse de Castela.
- La Coruña de toda la vida (3ª parte): A consolidación do Reino de Portugal có Rei Dinis e a batalha de Aljubarrota.
- La Coruña de toda la vida (2ª parte): A anexión do Reino de Galiza a Castela en 1230.
- La Coruña de toda la vida (1ª parte): Primeiro dunha serie de artigos que pretenden resumir a Historia en común de Galiza e Portugal durante os séculos XIII, XIV e XV, e de como Galiza tentou durante eses 3 séculos acadar a súa independencia de Castela, nuns casos para reinstaurar o Reino de Galiza, noutros para integrarse no Reino de Portugal.

18/11/09

UNHA MAGNIFICA NOTICIA

A língua galega atravesou un periodo de decadencia na escrita literaria e nos rexistros oficiais entre os séculos XVI a XVIII, coñecidos como Séculos Escuros. Motivados polas consecutivas derrotas da nobleza galega nas loitas dinásticas pola Coroa de Castela no século XV e o apoio da Igrexa galega á nova monarquía, a nosa língua pervivíu principalmente a través da fala da práctica totalidade da poboación. A substitución lingüística aínda habería de agardar ata o século XX, e principalmente na súa segunda metade, por motivos ben coñecidos por todos.

Mais aínda que a presenza do galego na escrita neses tres séculos é moi escasa, non é nula. Na entrevista da semana pasada, Manuel Lourenzo nos contaba cómo hai anos recorrera o sur de Galiza e o norte de Portugal representando a obra 'Entremés famoso sobre a pesca no Río Miño', obra teatral de Gabriel Feijoo de Araújo do ano 1671, escrita íntegramente en galego con intervencións en portugués dos personaxes fidalgos da outra beira do Miño.

Non é o único caso na nosa literatura (romances varios como o Lamento da Frouseira, o Soneto de Monterrei ou o Coloquio de 24 Gallegos Rústicos de Frei Martin Sarmiento, entre outras, e tamén de artistas galegos que naquela época escribían en portugués), así como na narrativa histórica (composicións sobre os saqueos de Cangas polos turcos -episodio do que falamos hai pouco en 'María Soliña'-, ou sobre a Batalla de Rande, en 1702, atribuído o Padre Feijoo). Tamén houbo espazo para a presenza do galego en panxoliñas -probablemente cáseque a única presenza do galego nas igrexas- e na clase fidalga autóctona galega ate a súa total substitución pola nobleza castelá.

Da presenza do galego na escrita durante os Séculos Escuros tedes ampla información no artigo da wikipedia A literatura galega dos Séculos Escuros.


Manuscrito inédito en galego escrito durante os Séculos Escuros.
Fonte: www.editorialgalaxia.es


Mais a pasada semana vimos de recibir unha magnífica noticia ó respecto: o achado dun documento de valor histórico incalculábel, un manuscrito en galego do primeiro terzo do século XVIII, autoría de Pedro Otero e que leva por título ‘Ystoria dela Santa Yglesia de Iria Flavia y translacion ala compostelana’.

O manuscrito, íntegramente escrito en galego, "trátase dunha completa historia de Galicia e vai ser unha ferramenta de traballo esencial para filólogos e historiadores, moito máis, segundo destaca Noia, que a 'Crónica de Santa María de Iria', códice escrito por Rui Vásquez en 1468".

Unha excelente noticia, pois, por dúas razóns: ven a engadirse á escasa bagaxe literaria deses séculos que ten chegado ata nós hoxe, e pode ofrecernos información sobre a nosa Historia en anos dos que apenas temos coñecemento máis que polo que contan de nós os imparciais historiadores de la una e indivisible España Imperial.

Máis información, en www.editorialgalaxia.es

16/11/09

100 ARTIGOS

A semana pasada acadamos o artigo número 100 do blog. Para a vosa consulta, eiqui vos deixo a lista dos principais (uns 50 aprox.), ordeados por categoría:



OPINIÓN


03.07.09‘LIBERDADE’ (por 'culpa' deste artigo decidímos comezar este blog)

26.07.09 ‘O DÍA 25 E O GALEGO’ (ata hoxe o artigo máis lido de 'nosquedaportugal')

10.08.09 ‘AL CÉSAR LO QUE ES DEL CÉSAR’



HISTORIA

25.06.09 ‘25 ANIVERSARIO’

29.06.09 ‘ANDORRA GALEGA’

15.07.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA’ (serie de artigos sobre a Historia de Galiza entre os séculos XIII e XV que continuaremos probablemente a partir de xaneiro)

20.07.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA (2)’

29.07.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA (3)’

09.09.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA (4)'

16.09.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA(5)’

23.09.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA (6)’

30.09.09 ‘LA CORUÑA DE TODA LA VIDA (ANEXO)’ (o artigo máis comentado ata hoxe)

16.10.09 ‘LA ROCHELLE’



TURISMO


28.06.09 ‘PATRIMONIO DA HUMANIDADE’

12.07.09 ‘GARITA DA HERBEIRA’

21.08.09 ‘GO TO SPAIN!’

31.08.09 ‘FEIRA FRANCA EN PONTEVEDRA’

11.09.09 ‘FOTOS DA FEIRA FRANCA 2009 (1)’

12.09.09 ‘FOTOS DA FEIRA FRANCA 2009 (2)’

25.09.09 ‘CASTELAO EN GUIMARAES (1)’

26.09.09 ‘CASTELAO EN GUIMARAES (2)’

8.11.09 ‘BOM JESUS DO MONTE’



ECONOMÍA


27.06.09 ‘EURORREXIÓN’

04.07.09 ‘BRAZIL, 8ª ECONOMÍA DO MUNDO’

12.08.09 ‘AS (INCRIBLES) CONTAS DO PASTOR’

19.08.09 ‘DÚAS GRÁFICAS DUNHA RECUPERACIÓN’

29.08.09 ‘4 CENTÉSIMAS’
15.09.09 ‘MÁS CHULOS QUE UN OCHO’


CULTURA


28.07.09 ‘MAMASUNCIÓN’

05.08.09 ‘SANTA COMPAÑA E MOURA ENCANTADA’

5.11.09 ‘MEIGAS’

12.11.09 ‘CONVERSA CON MANUEL LOURENZO (1)’

13.11.09 ‘CONVERSA CON MANUEL LOURENZO (2)’


MÚSICA


10.07.09 ‘TROPICALIA’

02.08.09 ‘GRÂNDOLA VILA MORENA’

07.08.09 ‘NEGA DO CABELO DURO’

05.10.09 A 13.10.09 - 9 ARTIGOS ‘ESPECIAL GILBERTO GIL’

con, entre outros, 'TODA MENINA BAIANA', 'BOB MARLEY' ou 'MELÓDICO GILBERTO'

4.11.09 ‘MARÍA SOLIÑA’


LÍNGUA / LITERATURA

30.06.09 ‘FLORBELA ESPANCA E ROSALÍA DE CASTRO’

16.08.09 ‘EU SON...’

14.10.09 ‘O 18 TODOS A SANTIAGO!!’

18.10.09 ‘LÍNGUA DO MEU POBO’

29.10.09 ‘A LÍNGUA GALEGA VISTA DENDE PORTUGAL’

30.10.09 ‘A LÍNGUA GALEGA VISTA DENDE BRASIL’



POLÍTICA

18.09.09 ‘PORTUGAL EN CAMPAÑA’

28.09.09 ‘GAÑOU A EURORREXIÓN’

26.10.09 ‘SEIS MESES’

27.10.09 ‘COREA DO NORTE CAPITAL LACURUÑA’

9.11.09 ‘NOSQUEDAPORTUGAL, BLOG DO ANO’



ACTUALIDADE


14.07.09 ‘GASPAR, O GOLFIÑO DE LORBÉ’

03.10.09 ‘RIO DE JANEIRO 2016’

21.10.09 ‘INCRÍBLE TVG’


Seguiremos a extender esta lista. Se queres propoñer algún tema ou enviarnos información que consideres relevante para o blog, podes achegar as túas propostas por e-mail a caralladas76@gmail.com .

Total visitas diarias a Nosquedaportugal e Alemdominho.


Grazas a todos por estar ahi.

13/11/09

CONVERSA CON MANUEL LOURENZO (2)

(continuación da primeira parte)

Manuel Lourenzo e Santiago Fernández, en Casahamlet.
Fonte: http://blogdecasahamlet.blogspot.com/


C: E unha última pregunta sobre o teatro en xeral, cómo ves a situación actual do teatro galego, o Centro Dramático, aqui en Casahamlet...

ML: A situación do teatro en Galicia é precaria, moi precaria. O Centro Dramático? Xa veremos... non ten nin director! Eso está descabezado, non sei o que van facer nin o que non. Nin creo nada no que din que van facer, non creo nada a esa xente... Esto (Casahamlet) vai funcionando... agora claro, é moi distinto o primeiro ano de Casahamlet, hai once, que agora, nótase moito no personal que... a capacidade de expresión oral, por exemplo, é moi diferente.


C: si?

ML: está moi reducida. A linguaxe é máis fragmentaria, hai menos vocabulario, xa non se sabe o que son os acentos... A linguaxe está moito máis deteriorada nestes once anos, non nos alumnos senón en xeral na sociedade, e nótase aqui.


C: Pero na língua en xeral ou na língua galega?

ML: Na língua en xeral. Na língua galega nótase bastante porque está xa moi minorizada, está moi, digo eu, moi atacada por moitos flancos. O que se trata agora parece o plan español é acabar coa língua galega para non ter xa un problema ahi, e entrar a saco as grandes empresas a controlar todo. E a língua galega non deixa de ser un pequeno obstáculo porque claro, como logrou algunha conquista a través do Estatuto de Autonomía e tal e das liberdades, pois haberá que barrer eso, no? É a política de "Esperanza y del Rajoy y del otro de los cojones y todos estes". Son sicarios dun poder, dun poder que xa nin lle chamo central porque hoxe central non é nin os Estados Unidos. Simplemente un poder, ía decir maragato de cando os maragatos controlaban o comercio de aqui, pero non, porque non é maragato, que está en Madrid clarísimamente, aínda que estea tamén na cabeza de moitos galegos, por desgracia.


C: Unhas preguntiñas sobre a túa obra. Para un autor as súas obras son coma os seus fillos, custa elexir. Atréveste a elexir algunha?

ML: Si! Eu clarísimamente. Home non dunha maneira rotunda, pero a min gústame especialmente unha que se titula 'O circo da medianoite'. Está publicada hai anos nun libro cunha de Roberto Vidal Bolaño e outra de Euloxio Rodríguez Ruibal. Non é a única, coidado, pero ahí, como noutra ocasión, fixen unha especie como dunha condensación das preocupacións dos últimos anos, reunidas nunha obra que ten unha certa unidade, unha centralidade máis que unha unidade. Xa o fixera tamén noutra ocasión con unha que se titulaba...

(bota un bó rato pensando, mais non acorda. Este home ten xa tal bibliografía ás súas costas, que como pra lembrar todo o que ten escrito)

... transcorría na Selva Negra, creo, nun sanatorio, pero non lembro algúns títulos.


C: Na Selva Negra en Alemania?

ML: Si, si.


C: Ti viviches alí.

ML: Non!


C: Non viviches en Alemania?

ML: Si, pero é unha zona a Selva Negra que significa determinadas cousas, entón a min váleme como referencia, non só pola miña aficción por ese país, senón que pode ser outro lugar calquera, tamén nun momento dado pois centreime moito en Lübeck, i eu nunca fun a Lübeck, i en Kiel, xa na punta practicamente que apunta a Dinamarca... Pero son rutas hanseáticas que a min me significan moito, desde un arcano literario e xeográfico, hai veces que entusiasman determinadas paisaxes aínda que non as coñezas, e despois ás veces cando as coñeces levas unha desilusión, ou dis "ah, efectivamente era así como pensara!". Claro, cando as ves no cine xa se fastidiou, xa che dan a imaxen feita! Xa non vale a imaxinación. Por eso, as veces, se sei que unha película procede de unha novela, prefiro ler antes a novela porque así teño as imaxes que me procura, e non collo as imaxes dun cineasta que as fixo.


C: E agora próximamente qué tes á vista?

ML: Agora vai sair un libro que se titula 'Medea dos fuxidos' e que leva seis ou sete obras de mediana ou curta duración. E despois teño case preparado outro libro con catro obras, que cando mo pida Pancho Pillado xa estará ahi. E actualmente estou escribindo unha obra, que non che vou dicir nada dela... Estou escribindo dúas, unha é de encarga, que vai máis lenta, estou esperando a que estreen a que vai estrear, e a miña é para despois. E a outra é unha que escribo con moita ilusión porque é un cambio de técnicas e de cousas... E despois tamén estou preparando uns apuntamentos de cousas pedagóxicas relativas ó teatro... E máis cousas, o que pasa que son tantas que xa, xa nin sei! Unha versión, traducción da Medea; as Troianas xa rematei tamén, que se vai facer en Culleredo; un traballo sobre 'Próspero e Calibán' sobre a obra de Shakespeare 'A Tempestade'... Estou preparando tamén un catálogo de traballos teatrais de Casahamlet, coas funcións, unhas observacións, unha serie de cousas. Traballos variados, igual que as lecturas, cunhas descansas das outras.


C: Esta entrevista é para un blog en internet, Nosquedaportugal, chamado así pola retranca aquela de Antón Reixa.

ML: 'Menos mal que nos queda Portugal', si.


C: No que o que intentamos é falar sobre a cultura galega e a cultura de Portugal, para darmonos a coñecer mútuamente.

ML: Ah, está moi ben, si.


C: Entón quería preguntar, pra falar un pouco tamén de temas do blog, qué significou Portugal na vida e na obra de Manuel Lourenzo?

ML: A min significa moito. Non só a través da literatura. Portugal é unha vía respiratoria, é unha vea que me sae por ahi polo suroeste e que recorro cada vez que... (ri) Pois mira, nunha ocasión, eu fixen teatro en Portugal xa no comezo dos anos 70. Era o primeiro grupo que aparecía por alí galego, en Porto i en sitios así. E nunha desas primeiras ocasións que había dúas funcións en Porto, que logo provocaron a exaltación nunha revista chamada 'cinéfilo', tuvo aquelo moitísimo eco. E despois foi noutra cidade tamén fronteiriza... Bueno, nesa ocasión eu estaba en malas condicións políticas coa policía, i entón... Estaba en liberdade condicional. Entón, non podía ir, non podía ir... e tentei ir a nado!

(eiquí rompimos a rir os dous!! A estas alturas caralladas perdeu o fío do que se estaba a falar de tanto que rin, recoñézoo!!)


C: Polo Miño!?

ML: Sí, por Salvaterra - Monção. Eu buceaba bastante ben... Hai un pasiño da barca, non sabes? Había un posto de guardiñas pero, eu xa sabía un sitio, cunha función que fixemos en Salvaterra calculei o sitio por onde ía pasar. Ademáis ía pasar sen aletas para non chamar a atención. Pero enterouse (...) e púxose feito unha furia, que si estaba tolo e tal. I entón como eso foi uns dias antes tiven que ensaiar a un profesor uruguaio de teatro e poñelo a dar un curso en teatro e circo, que era do Galpón de Montevideo, e fixo él o meu papel, despois de dous días de ensaio. Date conta, tivo que aprender a bailar, bailar pandeirada, cantala, e facer o meu papel, que era relativamente longo, era dos longos da obra. E alá vai Humboldt Ribeiro representándome. I entón pouco despois, como agradecimento chega unha delegación do concello desa cidade, agora non me lembro cál era, a traerme un barco que aínda teño por aqui, e unha medalla enorme de Santa Rita de Cássia, que era a patrona local, que aínda teño. Fíxome moita gracia, pero o que non me fixo moita gracia é que pasaron os anos sen poder visitar Portugal. E despois xa, cando xa puiden ir fun con máis liberdade.


Manuel Lourenzo. Fonte: www.galiciae.com


O bon foi non cando descubrin Lisboa porque xa estivera alí nunha xira de Follas Novas, cantando, no ano cincuenta e, eu que sei, cincuenta e sete ou algo asi. Pero despois cando redescubrín Lisboa, tamén para facer teatro, foi a miña cidade, convertina na miña cidade. Entonces, polo sur, a miña cidade é Lisboa, e cando podo vou. O que pasa é que sempre vou, como eu teño unha idea do aforro bastante... (ri), vou cando teño teatro, porque así gasto o que gaño e xa está. Entón agora tócanos ir en febreiro, a mediados, iremos facer un espectáculo alí, 'Lionel', que xa tiñamos retirado pero que resucita para esa ocasión. E últimamente levaba dous anos sen ir, porque había moito traballo aqui, moitos líos, pero agora eu creo que vou retomar para ir outra vez todos os anos, e sempre aproveito e quedo un día máis ou dous para... para estar máis en Lisboa, ir ás librerías, pasear, a luz de Lisboa, todas esas cousas que enchen moito o espíritu.


C: E da cultura portuguesa qué referentes nos podes dar?

ML: E da cultura portuguesa, o meu referente máximo do século XX son "Os novos contos da Montanha", que me parece a prosa máis fermosa do mundo, xunto con Cunqueiro e con Otero. Todo Pessoa, os clásicos, como sempre, pero sobre todo Pessoa, e de Pessoa para acá. A min a clásica portuguesa non me gusta demasiado, se ben lin con moita intención todo o que teñen medieval ou renacentista en teatro, e naturalmente Gil Vicente, pero interésame moito máis de Pessoa para acá. Agora, o teatro portugués non é forte, é relativamente feble. Sin embargo, qué combativos foron esta xente en torno ó 25 de abril... Hai pouco estiven en Coimbra dando unha conferencia i encontreime cunha señora toda... (ri, e fai un aceno), non vou dicir cómo, que nos anos 70 en Porto era unha auténtica fiebre de modernidade e de todo, no? I encontreina tan catedrática, tan modosa, tan... que dixen "Oi Isabel, tu es a mesma mulher?", e dice "si, pero tu conhecicheme canto estaba grávida!". Claro, o tempo actúa sobre todos.

I esa eclosión que houbo en Portugal eu tamén participei dalgunha maneira traballando alí, nos andábamos có 'Entremés do río Miño' de Feijoo de Araújo, que é unha obra do XVII, que está en galego-portugués; estábamos con 'Zardigot' de Euloxio Ruibal, obras así, non? E íamos moito polo Miño có 'Entremés do Río Miño', recorrimos o Miño gracias a unhas xiras subvencionadas pola Caixa de Aforros de Vigo, Salvaterra, Crecente, Arbo... o mellor dez localidades do Miño. E despois fixemos algunha por Portugal, Monção... E algunha vez que eu me trasladei a traballar alí cun compañeiro que dirixía alí unhas cousas, i entón coñecín un pouquiño máis a fondo a engranaxe do teatro independente portugués e do teatro universitario portugués. E Porto, por exemplo, era unha cidade florecente en teatro. Claro, hoxe é moito máis. Porto hoxe é unha cidade moi importante en teatro, desde teatros estatais a teatros independentes, alternativos... Porto é un totum revolutum, é un totum revolutum moi estrano. Lisboa para iso é unha cidade misteriosa, desde fora non sabes onde vas encontrar algo. Qué vas, ahi os teatros eses grandes Dona María ou a Trinidade, tal?.

Teatro Dona María II, praza do Rossío, Lisboa.
Fonte:
www.mundocity.com


Pero logo buscas tamén por outras cousas, A Comuna, Cornucopia... pero despois tamén hai outras cousas... Pero nunca sabes. É moi confusa, nese aspecto é como Madrid, moi confusa. Nunca sabes se tal teatro foi demolido, ou desapareceu... Tamén pasa con Paris eso, en cambio Londres non, Londres é unha cidade onde sabes en todo momento qué hai en cada esquiña, en cada rincón, porque sabes que en calquera teatriño dos que hai, hai unha caixiña fora con programas onde che dan o reparto de todo, ou quioscos e tal, o reparto de toda a cidade. Está moi informado todo, aparte a través da informática tamen sabes, e ademáis podes comprar entradas con meses de antelación, coa seguridade de que as vas ter alí, non? Está máis organizada nese aspecto porque, claro, teñen a súa parte de negocio. Os teatros son tamén grandes negocios, e grandes investimentos públicos, entón nunca deixan de funcionar dunha forma máis ou menos regular.


(Despois dun bó anaco falando de Portugal, tocaba cambio de tercio...)


C: Cómo está a vivir a batalla contra a língua do governo actual?

ML: joder...


C: (risas)

ML: Claro, un quixera que houbese réplicas todos os días ata que se foran, eu quixera eso. Todos os días réplicas ata que se foran, como tiveron a desfachatez de facer un ataque tan sórdido, e suxo e asqueroso, amargalos ata que se vaian.


C: E tí que viviches moitas etapas da língua, tras moitos anos, cres que está o galego mellor ou peor que antes?

ML: O que pasa é que agora con este ataque, é como a Primavera de Praga. Alí tamén se non había unha resposta doada pois, a Unión Soviética tomaba a situación, é dicir, o militarismo do que foi a Unión Soviética, e claro, unha resposta pero incluso internacional. Aqui non a vamos ter internacional, temos que tela nós, i eu creo que a resposta tiña que ser cansalos ata botalos. Que a resposta debería ser esa para que ninguén máis, nunca, polo menos ata que se esquezan estes feitos, volvera a intentar unha agresión.


C: E qué medidas cres que se poden tomar, ó pé da rúa, a xente, para revitalizar a língua.

ML: Todas, todas. Mira. Os partidos políticos xa non digamos, porque xa teñen a súa forma especial de obrar e de pactar e todas estas cousas. Pero a xente que estea agrupada en asociacións, a xente que vaia por libre, os gremios, incluso artistas, músicos, tal e tal e cual, aínda que sexa cada un por un lado inicialmente, toda a xente que teña conciencia do que se nos rouba roubándonos a língua, que saia á rúa e ós blogs e a todos os medios que existan, e que fagan películas, obras de teatro, cancións... Cancións, que agora non se canta para protestar, nin para atacar. E todos os medios que haxa, no ensino, na Universidade, que está adormecida en grande parte, e submetida a poderes extraños, cómodos, de sofá... Pois que revente dunha puta vez, que estoupe, e que responda. Que se responda desde todos os angulos e desde todas as circunstancias. Eu diría eso. E que haxa movilidade e un pouco de entusiasmo! Porque senón vamos cegos pra a tumba, eh! Cegos e xordos. Por non dicir coxos, trencos, eivados e todo o demáis. Cómo se pode consentir unha cousa así? Eu non o entendo, a verdade é que non o entendo, cantos galegos son capaces de soportar esto sen indignarnse activamente. Porque indignarse é moi fácil, eh. Colles, logo tomas un vaso de güisqui e xa che pasou. Non. Non se trata deso. Non se trata de cagar e xa está, non. Trátase de indignarse pero activamente. Incluso a xente máis pesimista. O pesimismo pode ser activo, i é a mellor actitude que se pode ter, creo eu. Eu ahi sería moi guerreiro. E non digo 'matar a ninguén', que non hai que matar a ninguén, hai que convencer de que non pode ser, de que non se soporta esa agresión, e que fracasaron. E mentres non se siga con eso van pensar que 'bueno, agora vamos deixar que se apague', porque os políticos son así, e a xente da pasta son así, 'las Espes' son así...


C: Pois xa case rematei. A ver se eres capaz de respostar cunha soa palabra...

ML: A ver...


C: Unha cor.

ML: Unha cor? (pensa...) Ningunha... TODAS, todas, hala. Mellor que ningunha, todas.


C: Un libro.

ML: (sospira...) Hamlet!


C: Un sentimento.

ML: Alegría.


C: Un desexo.

ML: Vida.


C: E unha palabra.

ML: eh... eu quería unha frase: "a por eles!!!".



Máis información:

- Biografía en wikipedia: Manuel Lourenzo.
- Bibliografía de Manuel Lourenzo: Ficha do autor.
- Web de Casahamlet: Casahamlet.

12/11/09

CONVERSA CON MANUEL LOURENZO (1)

Como adiantábamos onte, para celebrar os primeiros 100 artigos de Nosquedaportugal temos un convidado moi especial.

'Homenaxe a Manuel Lourenzo'. Fonte: www.fervenzasliterarias.com


Hai menos dun mes comentabamos neste mesmo blog que lle fora outorgado o Premio Álvaro Cunqueiro de teatro a Manuel Lourenzo, unha das maiores figuras da nosa cultura, e probablemente a máis importante figura do teatro galego, como impulsor do teatro independente en pleno franquismo, actor, director teatral, e un longo etcétera.

A pasada semana achegámonos ó centro de teatro que él mesmo dirixe na Coruña, CasaHamlet, onde Manuel tivo a xentileza de nos ofrecer unha tranquila conversa pra falarmos de todo un pouco: o premio recibido, o teatro, a súa obra, Portugal, a nosa língua... e a vida en xeral. Un océano de sabedoría este home, a quen teño o enorme pracer de coñecer persoalmente, e a quen lle quero agradecer que nos ofrecese a oportunidade de lle facer esta sentida homenaxe dende este blog.



Caralladas: Manuel, 'Flores de Dunsinane' é unha obra baseada no 'Hamlet' de Shakespeare pola que acabas de recibir recentemente o Premio Álvaro Cunqueiro. Sen embargo, a obra fora escrita hai moitos anos xa, non?

Manuel Lourenzo: En 1980, si.


C: E tamén se presentara a este mesmo concurso entón, mais non fora premiada. Como foi?

ML: Realmente foi a un "concurso universitario", ou algo así, que acabou sendo, anos despois, o actual Premio Álvaro Cunqueiro. Roberto Vidal Bolaño contoume que non houbo premio ese ano, non o concederon. Dixo que un xurado dixera que eso xa o fixera Cunqueiro. Debe ser tratar un tema shakesperiano polo 'Don Hamlet', porque non creo que fosen ignorantes do 'Don Hamlet' de Cunqueiro. Naquel momento pensei eu, pensei... 'qué zopencos, coño!' (risas)


C: É que estiven buscando información da túa obra e non daba con este nome.

ML: Non, é que non se chamaba asi antes, chamábase 'Os Macbeth' daquela. A versión longa. Ó cabo de bastantes anos publiquei nun libriño que ten varias obras cortas, unha, moi curta, que se titula 'Os Macbeth', que debe ter dúas follas ou algo así, que é unha especie de síntese daquela outra. Como sabía que me ía dar moito que arranxar, funa deixando, así coma outras que teño, unha ducia, máis ou menos. Agora por certo vou publicar outra que sairá prontísimo, que se chama... (pensa) 'Medea dos fuxidos', que tamén é dos anos 80, premiada en Ribadeo, que tamén a tiven moitos anos porque non sabía por onde debía tirar, sabía que estaba a obra inconclusa, ou non ao meu gusto, e nunca tiña tempo.


C: E por qué sempre tocas... (Manuel xa adiviña a pregunta por onde vai, e resposta:)

ML: Sempre non, cuidado!


C: Moitas veces! ... tocas os clásicos?

ML: Coidado! Non sempre, moitas veces! Porque son, neste caso Medea de Eurípides, son temas que están en absoluta vixencia hoxendía. En realidade eu creo que vou de vez en cando ós clásicos para non esquecer que o que teño que escribir é teatro, e non outras tonterías. E non digo que o outro sexan tonterías, pero vamos, o meu é o teatro. Entón cando me desnorto un pouco, ou cando o edificio do teatro parece que vai derrubarse polos áticos ou polos baixos, e un está un pouco confuso, o que fago é recorrer ó maxisterio de sempre: os gregos, Shakespeare. toda a xente que creou cousas que aínda hoxe son definitivas.


C: E qué pensas de que cando escribiches 'Os Macbeth' non gañaras ó concurso e agora si, anos despois?

ML: Pois que... a vida é como é! (Ri, e ponse a cantar): "La vida es una ton-tería, tatatá!!" (risas). Esas cousas forman parte da comedia humana. Claro.


C: E tamén dis que non é un premio calquera, por qué non é un premio calquera?

ML: Ah pois non sei por qué o dixen, supoño que para min non porque...


C: ... o Cunqueiro...

ML: ... porque leva o nome de Cunqueiro. E Cunqueiro é como para os arxentinos Maradona, non sabes? Deus. Entón, eu teño algúns autores sacralizados: Otero Pedrayo, Cunqueiro, qué sei eu, Rosalía...


C: pero por Cunqueiro, non polo premio en sí.

ML: Por Cunqueiro, sí, por Cunqueiro. Os premios son todos máis ou menos iguais.


C: Igual que o de fillo predilecto de Valadouro?

ML: home, non... (risas), é distinto, diferente. É unha cousa que se agradece moitísimo porque ademáis alí estás entre amigos sempre. O de Cunqueiro é que me gustaba te-lo porque ten o nome de Cunqueiro, que para mín é moi importante.


C: Para os non iniciados: cómo definirías o teatro?

ML: Uf!! Definir?


C: Que é o teatro?

ML: Para min o teatro... definíumo unha vez Isaac Díaz Pardo, unha vez que discutín moito con él deste tema, dixo "bah, bah, bah! O teatro son gritos nunha praza". É unha definición que me parece perfecta. É sair a unha praza, é dicir, un lugar público, a un lugar público calquera, e crear alí un mundo para os demáis. Iso é o teatro. Unha 're- presentación' da vida, unha metáfora, unha 're- presentación'. Para que os demáis vexan o que facemos, por onde andamos, qué comportamentos hai, por qué se move a xente, qué é o que a move, que aspiracións teñen, qué desexos, en qué omnubilan, por qué matan, por qué morren. O teatro son todas esas cuestións... que eu non lle quero chamar grandes para que non pareza que estou a falar dunha ceremonia relixiosa. Cuestións humanas, son as cuestións humanas, o teatro. É o que non pode faltar, senón non hai país nen hai nada.


C: O poder tamén?

ML: O poder, que é un dos grandes temas...


C: Dicías hai pouco nunha entrevista "o poder só acepta o teatro mentras sexa un adorno".

ML: Claro.


C: E che quería preguntar sobre eso: por qué está sempre o teatro a expensas do poder?

ML: Esa é a gran contradicción, desde Grecia, eh. Porque en Grecia tamén lles pasaba igual. Tiñan que ser aqueles tíos os que organizaban todo, os que permitisen, os que desen o diñeiro...

C: os bancos, como dis sempre...

ML: si, a banca é... puff!!


C: As subvencións. Vive moito de subvencións o teatro galego?

ML: Si, moito. Case totalmente. Non o teatro galego, o teatro occidental, prácticamente. E a min non me parece mal que o Estado apoie o teatro, pero coidado, sen intervir no máis mínimo. Se interven o máis mínimo, xa o contamina, e xa todo empeza a revolverse. Entón eso é tan difícil, tan difícil, que posíblemente sexa imposible. I esa é a grande crise do teatro. Cando os do teatro eramos uns desgraciados, é dicir, os cómicos da legua na antiguedade, e logo pois, no franquismo eses grupos de teatro independente que recorríamos a Península co carromato e actuando por ahí como se podía, escapando das censuras, das policías e demáis, había un atisbo de liberdade e de anarquía tamén, por qué non dicilo, de anarquía, que facía que o fenómeno resultase fermoso, resultase unha aventura. Agora eso son episodios que acontecen entre épocas, antes de que unha época cambie un pouco de sino. Agora nesta época de... de qué?, de... de 'mercanchifles', e de... eso, de mercanchifles, de banqueiros, de sicarios e tal, é moi difícil. Pero eu creo que sempre hai un mínimo da xente que se dedica ó teatro que é capaz de facer esa aventura contra vento e marea, e ás veces ten que enganar ás circunstancias, e ás veces poñerse directamente ó frente de todas elas. Pero mira: o teatro nunca ha perder. Perde a vida, o teatro nunha ha perder. Mentras exista, hai un lugar de confrontación coa puta realidade. E iso é o que ten o teatro, e se non o temos, pois desgraciado o pobo que non ten teatro.


C: E pensas que a crise que está a vivir o cine có tema das descargas en internet, todo esto, pode axudar a que a xente...

ML: Non, non quixera eu que unha cousa servise para comer outra, esa especie de vampirismo que ten a nosa sociedade. O cine é unha cousa moi diferente do teatro. Agrupa ós espectadores nunha cámara oscura, é unha fotografía en movimento, fotografía viva, ten un contaxio coa realidade moitísimo maior, é máis documental, non é a presenza viva, en directo. É unha cousa completamente diferente, é necesaria, pero ó mellor se traslada definitivamente á casa, á pantalla de televisión.


C: Aínda hai moita xente que te coñece como Melgacho...
Melgacho (Manuel Lourenzo) e Couto (Tuto Vázquez), en Mareas Vivas.
Fonte: www.culturagalega.org


ML: Si pero eso é aparte. Esas cousas... Home, se fas teatro só, pois esa obsesión de hoxendía por ser coñecido e popular, se fas teatro só es menos popular, porque te ve menos xente. Se traballas na televisión vete máis xente mentas estás alí, pero despois quén se lembra? A ver, tí lembraste dalgún... tí en que ano naciches?


C: no 76.

ML: no 76. No 86 xa verías a tele, e verías ó mellor algún telediario coa familia, lémbraste qué locutor daba o telediario da noite cando tí eras pequeno? Non. Non, porque cando chos pasan así nun percorrido, "ai mecagontal, xa me lembro aquel...", i estuveche cinco anos con él, ou dez. "Ai mira este, mira este!", e non sabes nin os nomes. Todo corre, pola pantalla todo corre, todo flúe cunha rapidez enorme, i entón personaxes que poden sair no cine ou na tele, ó día seguinte, non digo que ó día seguinte, á semana seguinte, ó mes seguinte, ó ano seguinte, xa son pó, xa non son nada. Eso vai a tono con como pasan as cousas na actualidade: rápidas, fragmentarias e nunca definitivas. Entón eso tamén é unha cousa que incide na paranoia da xente. Porque todo é así, non é só a televisión, ou o cine ou o teatro, é todo así. Todo pasa demasiado rápido, i entón chega o momento en que nos dá a impresión de que a vida pasa tamén demasiado rápido, e a xente vólvese tola i empeza ós 30 anos a estirar a cara, a poñer botox para aquela enruga, e tal... Esa especie de histeria que hai. E somos máis susceptibles a deixarnos enganar por todas as mensaxes que son miles ó día, miles de mensaxes de todo tipo.


(Continúa mañá na segunda parte do artigo, onde falaremos da súa obra, de Portugal, da situación do galego, e máis)